Hans Luiten en de toekomst van Westerkoog

Aan het eind van de dag speelt de januarischemer door de ‘DDR-Plattenbau’ van de Bannehof. Ooit het geprojecteerde, kloppende stadshart van Zaanstad, na het samenvoegen van Zaandam met de kleinere randgemeenten. Nog even en de ambtenaren verhuizen naar het nieuwe gemeentehuis in Inverdan. Op de gang van de wethouders heerst een serene stilte, terwijl buiten de wind raast. Beveiligde deuren zwaaien open en met een joviale handdruk: ‘Welkom, Hans Luiten’ stelt de wethouder zich voor. Een jonge energieke figuur, volgens sommigen de Zaanse Wouter Bos.

Wethouder Hans LuitenBos en Lommer versus Zaanstad
Op de vraag, wat vind je van je nieuwe functie in Zaanstad, antwoordt hij: “In Bos en Lommer was ik een soort wijkburgemeester, iedereen kende mij en sprak mij aan op straat. Nu ben ik meer een bestuurder.” Luiten heeft bewust voor economische zaken gekozen, een nieuwe uitdaging. Zaanstad moet worden opgestuwd in de vaart der volkeren. Het mag geen forensenstad of woonstad worden. Door de aanwezige bedrijvigheid biedt het uitstekende mogelijkheden als een woon-werkstad. Met zijn 150.000 inwoners en 50.000 arbeidsplaatsen een uitstekende uitgangspositie om de mensen en hun werk in de stad te houden. Maar heb je wel genoeg ervaring en een netwerk om grote projecten als Inverdan te sturen? “Zonder dikdoenerij, jazeker. Mijn ervaring in Bos en Lommer, opgedaan met grote woningbouw- en kantoorprojecten komt goed te pas in Zaanstad.

Westerkoog en de Zaanse toekomstvisie
De wijk Westerkoog is in de zeventiger jaren ruim opgezet met een sterke woonfunctie in het groen. Een mooi winkelcentrum, sporthal, gezondheidscentrum, een bibliotheek en de Vuister als wijkcentrum. In het centrum bevonden zich de basisscholen met ruime, lichte lokalen. En om de verkeersdruk op te vangen en de rondweg te ontlasten, was er de Westerkoogweg als centrale ontsluitingsweg. Een populaire, leefbare wijk, die door de bewoners als bijzonder veilig werd ervaren. Tijdens het wijkoverleg in december heeft Luiten met de bewoners gesproken en vooral na de vergadering veel directe contacten gelegd. “Vergeet niet, dat ik zelf van mijn twaalfde tot mijn drieëntwintigste in Westerkoog heb gewoond. Ik ken de wijk dus echt.”

Overleg
Luiten: “In Westerkoog denkt men dat het langzaam achteruit te gaat. Er bestaat een veelheid aan plannetjes, en waar leidt dat nu toe? Heeft de gemeente wel een idee waar het naar toe gaat en mogen de bewoners nog wel meepraten? Mijn taak in het eerstkomende wijkoverleg is om daar een slag in te maken. Vooral de discussie na afloop vond ik leuk. Sommigen zeiden, eigenlijk ben ik hier wel, maar geloof er niet meer in, dan moet u weggaan was mijn reactie. Ik geloof er wèl in.” Maar waar gelooft Luiten in, als de Vuister, het gezondheidscentrum, de bibliotheek en de sporthal verdwijnen? “Veel komt terug, maar op een andere plaats, zoals in de nieuw te bouwen scholen het Anker en Pinokkio. Wat er gaat gebeuren weet ik niet precies. Mijn collega Corrie Noom gaat daar over. De gemeente is een pilot project woonservice wijk begonnen. Het uitgangspunt is dat mensen tot hun dood in Westerkoog kunnen blijven wonen, door bijvoorbeeld het woonaanbod met seniorenwoningen te vergroten en meer voorzieningen voor deze groep te plannen”.

Rondweg
Met name de onrust over de nieuwe rondweg is groot. De versmalling van de rondweg en het onduidelijke wegprofiel met een mollengang, afgewisseld met fietsstroken geeft een onduidelijk beeld, waarin fietsers de snelheid van het autoverkeer moeten reguleren. Het wijkoverleg heeft zelfs de expertise Veilig Verkeer Nederland ingeroepen voor een advies. VVN trekt heldere conclusies: de rondweg is niet conform het convenant Duurzaam Veilig ingericht. Luiten heeft dit advies nog niet gelezen, wat veel kwaad bloed bij het Wijkoverleg en de bewoners heeft gezet. “Ik heb het wijkoverleg en bewoners uitgenodigd om samen met de gemeentelijke verkeersdeskundige om de tafel te gaan zitten”, aldus Luiten. “Maar geld voor grote aanpassingen is er niet”, laat hij er direct op volgen. Duidelijke taal: “De weg is met veel geld aangelegd, we kunnen niet even een nieuwe weg aanleggen. Voor kleinere aanpassingen, zoals geld voor vluchtheuvels om kinderen veilig te laten oversteken, kan ik wel een potje vinden.” Veel bewoners voelen zich gepasseerd, omdat tijdens het overleg over de inrichting van de nieuwe rondweg het uitgangspunt een 30 km zone was. Op het allerlaatste moment heeft de toenmalige wijkwethouder Cees Loggen de 30 km inrichting geschrapt. Het resultaat is een 30 km inrichting op een 50 km weg. “De beleving van de weg wordt door een deel van de bewoners als onveilig ervaren, en ik kan mij daar iets bij voorstellen. Misschien moeten we een aantal maatregelen nemen waarin wel die 30 km gehaald wordt,” zegt Luiten voorzichtig, “maar vergeet niet dat er ook bewoners waren die 50 km wilden.” Waarom zet de gemeente niet gewoon 30 km borden bij de toegang van de wijk? De meest snelle en goedkope oplossing. Nu moet het Wijkoverleg de bewoners oproepen om op vrijwillige basis de snelheid aan te passen.

Vandalisme
Luiten ziet als probleem één jeugdoverlast, hangjeugd en vernielzucht. Belangrijk is om de discussie aan te gaan. Je moet zorgen dat groepen minder anoniem zijn. Niemand durft de hangjongeren aan te spreken. Door beter sociaal toezicht kan de verloedering van de wijk worden tegengegaan. De huidige hangplekken (Jap) zijn niet ideaal. Zaanstad investeert zo’n 23 miljoen in sport, om te zorgen dat de jeugd aan de gang gaat. Probleem twee is de hondenpoep. De gemeente heeft daarvoor het honden-uitren-beleid ontwikkeld, wat bakken met geld kost. Een klein deel wordt gefinancierd via de hondenbelasting en de rest uit gemeentelijke middelen.

Busbrug
Heet hangijzer in de wijk is de openstelling van Busbrug de Binding. Tot 1996 was de gemeente tegen openstelling van de Busbrug. Argumenten waren: het trekt alleen maar sluipverkeer aan en Westerwatering heeft een goede ontsluiting. Op grond van dit beleid is de ontsluitingsweg door de wijk bebouwd voor de Prinsenstichting. Na 1996 was de gemeente opeens van mening dat de Busbrug wel open moet. De Raad van State heeft op basis van de berekeningen van de verkeerstoename in Westerkoog het besluit verworpen. De gemeente had ook aangekondigd dat als de Busbrug niet openging, Westerwatering een volwaardige tweede ontsluiting zou krijgen. Ook dit besluit heeft de gemeente wegens onvoldoende financiële middelen ingetrokken. Nu heeft minister Peijs van Verkeer en Waterstaat de gemeente 35 miljoen toegewezen om het spoor te ondertunnelen en zo de infrastructuur van Zaanstad te verbeteren. Gaat de gemeente nu voor een volwaardige ontsluiting van Westerwatering en Inverdan het spoor ondertunnelen, bijvoorbeeld ter hoogte van de Van Goghweg? “We hebben heel hard gewerkt om deze 35 miljoen van Peijs te krijgen”, zegt de wethouder trots. Het geld zal naar de spoorwegovergang Guisweg gaan. Met name door de toename van het autoverkeer en in de toekomst de intensivering van de Zaan-spoorlijn wordt gekozen voor een tunneloplossing. Het verkeer naar en van Westerwatering zal via de Zuidelijke Randweg en de busbrug worden afgehandeld. Bij Inverdan komt een langzaam verkeer verbinding over het spoor. “Er is een consensus over de busbrug in Zaanstad ontstaan; gooi dat ding nou open, is de algemene opinie”, zegt Luiten overtuigd. Hij heeft op het Atheneum een scriptie bij Aardrijkskunde over de ontsluiting met een weg buitenom, binnendoor of over de rondweg geschreven. Achteraf kun je zeggen, dat de gemeente direct duidelijk had moeten zijn. De gemeente wil nu voor eens en voor altijd de kwestie met de busbrug regelen. Zaanstad doet momenteel metingen voor de luchtkwaliteit en geluidsbelasting. “Als ik in Westerkoog op bezoek ben, komen kennissen met de auto uit Westerwatering en rijden elf km om. Inderdaad je kunt de fiets pakken, maar dat doen de mensen niet. Dit wordt allemaal meegenomen in de berekeningen voor lucht- en geluidskwaliteit. De vraag is blijven we met z’n allen rondjes rijden over de provinciale weg of gaan we de busbrug openzetten?” Hij bekent, dat het openstellen van de busbrug met de oude rondweg een probleem was, maar met de huidige, versmalde rondweg helemaal niet spoort. “Je zult daarvoor oplossingen moeten zoeken. Misschien dat de rondweg dan niet meer voor langzaam verkeer toegankelijk is. Fietsers moeten dan een andere route kiezen. Simpel de busbrug open gooien met ‘jongens de mazzel en succes’ zal zeker niet gebeuren.”

Fijnstof
Zaanstad kent door fijnstof jaarlijks 155 vroegtijdige doden. Met name langs de provinciale weg met de uitstoot van roet door dieselmotoren bestaat een verhoogd risico. De rondweg in Westerkoog wordt straks een alternatief voor de provinciale weg en zal zo’n 10.000 extra autobewegingen per dag krijgen. Kun je op basis van berekeningen zeggen, dat in Westerkoog straks meer mensen vroegtijdig zullen overlijden? Als door een mug gestoken reageert de wijkwethouder: “Neen, dat mag je niet zomaar niet zeggen. Wij doen heel nauwkeurig onderzoek naar geluids- en luchtkwaliteit om de negatieve gevolgen binnen de norm te houden.” Dient u geen tweestrijdige belangen met Inverdan en Westerkoog in uw portefeuille? “Als wijkwethouder van Westerkoog ben je niet de belangenbehartiger van Westerkoog. Ik signaleer problemen en probeer die samen met het Wijkoverleg en de bewoners op te lossen” Luiten is wijkwethouder van alle wijken in een cirkel rond Inverdan, zoals Oud-West, Westerkoog en Westerwatering. Westerkoog is geen wijk waar de gemeente komende jaren veel geld insteekt. Alleen in het pilotproject woonservice wijk ziet hij direct voordeel voor de wijk.

Op de thee bij Luiten
Terwijl buiten de duisternis invalt, doet de wethouder een poging om alle voordelen van Inverdan aan te prijzen. “Veel mensen begrijpen de plannen van Inverdan niet. Vergeet niet dat we met Inverdan een prachtig nieuw centrum krijgen. Een splinternieuw winkelcentrum, bioscopen, scholen, een grote bibliotheek, een synagoge, het gemeentelijk archief, een Grand Café, een prachtige gracht”, somt hij in één adem op, om direct te vervolgen: “een heel ander stedelijk klimaat dan dat we nu hebben en met een veel hogere kwaliteit”. In de plannen blijft Westerkoog een prachtige rustige wijk, vlakbij de natuur. “Als Westerkoger woon je straks tussen de weilanden en het nieuwe stedelijke hart”, besluit Luiten zijn betoog. In de beleving van de bewoners trekken de Zaanse ambities een zware wissel op de veiligheid en leefbaarheid van de wijk. En willen de bewoners wel met het woonservice project in de wijk op hun dood wachten? Voor alle vragen over de plannen nodigt de wijkwethouder iedereen op de thee uit met de kaart op tafel. Meer informatie van de wijkwethouder op zijn weblog: www.hansluiten.nl